Consensus betekent dat mensen of partijen het met elkaar eens worden over een standpunt of besluit. In een zakelijke omgeving betekent dit meestal dat de betrokkenen tot een keuze komen waar iedereen zich in kan vinden. Consensus is niet precies hetzelfde als unanimiteit of een compromis.
Je hoort het woord bijvoorbeeld tijdens een vergadering: “We moeten hierover eerst consensus bereiken.” Daarmee wordt bedoeld dat de betrokkenen samen tot voldoende overeenstemming willen komen voordat ze verdergaan.
BETEKENIS
Consensus = overeenstemming binnen een groep over een bepaald onderwerp, standpunt of besluit.
Wat betekent consensus?
Het woord consensus betekent in eenvoudige woorden dat mensen het met elkaar eens zijn of samen tot overeenstemming komen. Woorden.org noemt onder andere eensgezindheid, overeenkomst en overeenstemming als synoniemen.
In het bedrijfsleven kom je consensus vooral tegen bij gezamenlijke besluitvorming.
Denk aan een managementteam dat een nieuwe strategie bespreekt. De vijf managers beginnen met verschillende ideeën, maar komen na overleg tot één voorstel waar iedereen achter kan staan.
Er is dan consensus bereikt.
Consensus in een zin
Een paar voorbeelden maken de betekenis duidelijk:
- Na lang overleg bereikte het management consensus over de nieuwe strategie.
- De vennoten konden geen consensus bereiken over de investering.
- Binnen het team bestaat consensus over de nieuwe werkwijze.
- Voordat het project begint, probeert de projectleider consensus te bereiken over de planning.
Je kunt dus zowel consensus hebben als consensus bereiken.
Voorbeeld van consensus op het werk
Stel dat drie ondernemers samen een bedrijf hebben. Ze willen verhuizen naar een nieuw kantoor en hebben drie mogelijkheden.
Ondernemer A wil kantoor 1 vanwege de locatie.
Ondernemer B kiest liever kantoor 2 vanwege de lagere huur.
Ondernemer C geeft de voorkeur aan kantoor 3 omdat daar meer ruimte is.
Tijdens het overleg blijkt dat kantoor 2 voldoende ruimte heeft, goed bereikbaar is en bovendien binnen het budget past.
Ondernemer A vindt de locatie niet perfect en ondernemer C had liever iets meer ruimte gehad. Toch kunnen alle drie zich vinden in de keuze voor kantoor 2.
Er is consensus.
Het belangrijke punt is dat niet iedereen zijn oorspronkelijke voorkeur hoeft te krijgen. Het gaat erom dat de groep voldoende overeenstemming bereikt om gezamenlijk verder te kunnen.
[AFBEELDING 1: zakelijke illustratie van drie ondernemers die beginnen met drie verschillende kantooropties A, B en C. Hun drie afzonderlijke voorkeuren komen via overleg samen bij één gezamenlijke keuze voor kantoor B. Maak visueel duidelijk dat consensus ontstaat vanuit verschillende voorkeuren. Geen lange teksten.]
Consensus, unanimiteit en meerderheid: wat is het verschil?
Deze begrippen lijken op elkaar, maar betekenen niet precies hetzelfde.
| Begrip | Wat betekent het? | Eenvoudig voorbeeld |
|---|---|---|
| Consensus | De groep komt tot overeenstemming | Iedereen kan verder met het besluit |
| Unanimiteit | Iedereen stemt hetzelfde | 5 van de 5 stemmen vóór |
| Meerderheid | Meer dan de helft bepaalt de uitkomst | 3 stemmen vóór, 2 tegen |
| Compromis | Partijen doen iets toe om tot een oplossing te komen | Beide partijen leveren iets in |
Vooral het verschil tussen consensus en unanimiteit is belangrijk.
Bij unanimiteit stemt iedereen voor dezelfde keuze.
Bij consensus ligt de nadruk meer op het bereiken van overeenstemming. Afhankelijk van de gebruikte besluitvormingsmethode hoeft dat niet hetzelfde te zijn als een formele stemming waarbij iedereen expliciet vóór stemt.
Een meerderheidsbesluit werkt anders. Daarbij kan een keuze doorgaan terwijl een deel van de groep tegen is.
Is consensus hetzelfde als een compromis?
Nee, hoewel een compromis wel kan helpen om consensus te bereiken.
Bij een compromis doen verschillende partijen iets toe om tot een oplossing te komen. Dat is ook de betekenis die Woorden.org aan het begrip geeft.
Stel dat twee bedrijven onderhandelen over een contract:
Bedrijf A wil een looptijd van 12 maanden.
Bedrijf B wil een looptijd van 24 maanden.
Ze spreken uiteindelijk 18 maanden af.
Dat is een compromis.
Als beide bedrijven vervolgens achter die afspraak staan, hebben ze daarover ook overeenstemming bereikt.
Een compromis beschrijft dus vooral hoe partijen tot een middenweg komen. Consensus gaat over de overeenstemming die uiteindelijk ontstaat.
Hoe bereik je consensus binnen een team?
Consensus ontstaat niet door simpelweg net zo lang te vergaderen totdat niemand meer iets zegt. 😉
Je wilt weten welke bezwaren er zijn en zoeken naar een oplossing waarmee de betrokkenen verder kunnen.
Een praktisch proces kan er zo uitzien:
- Maak duidelijk waarover een besluit nodig is.
Zorg dat iedereen dezelfde vraag bespreekt. - Verzamel verschillende standpunten.
Laat teamleden uitleggen wat hun voorkeur is en waarom. - Zoek de gezamenlijke belangen.
Verschillende oplossingen kunnen hetzelfde doel hebben. - Bespreek belangrijke bezwaren.
Een bezwaar kan informatie bevatten waarmee je het voorstel beter maakt. - Pas het voorstel waar nodig aan.
Zoek naar een oplossing die belangrijke bezwaren wegneemt. - Controleer of er voldoende overeenstemming is.
Kan iedereen met het uiteindelijke voorstel verder?
Zo wordt consensus geen doel op zichzelf, maar een manier om gezamenlijk tot een besluit te komen.
Wanneer is beslissen op basis van consensus handig?
Consensus kan vooral nuttig zijn wanneer draagvlak belangrijk is voor de uitvoering van een besluit.
Denk bijvoorbeeld aan een klein managementteam dat een nieuwe strategie kiest, vennoten die een grote investering overwegen of een projectteam dat afspraken maakt over een nieuwe werkwijze.
Wanneer mensen invloed hebben op het besluit en hun bezwaren serieus worden besproken, kan dat helpen om tot een breed gedragen keuze te komen.
Maar consensus is niet voor ieder besluit nodig.
Een team hoeft bijvoorbeeld niet uitgebreid overeenstemming te bereiken over iedere kleine operationele keuze. Soms heeft één persoon simpelweg de verantwoordelijkheid en bevoegdheid om een beslissing te nemen.
Consensus heeft ook nadelen
Consensus klinkt positief, maar er zitten mogelijke nadelen aan deze manier van besluiten.
Het proces kan bijvoorbeeld veel tijd kosten wanneer veel mensen verschillende belangen hebben. Een vergadering kan blijven doorgaan omdat iedereen tevreden moet worden gehouden.
Er kan ook een slap compromis ontstaan.
Stel dat optie A volgens de beschikbare informatie duidelijk beter is dan optie B. Wanneer je koste wat kost iedereen tevreden wilt houden, kan uiteindelijk optie C worden gekozen terwijl niemand die eigenlijk de beste keuze vindt.
Daarnaast bestaat het risico dat mensen niet werkelijk instemmen, maar hun bezwaar niet uitspreken. Op papier lijkt er dan overeenstemming te zijn, terwijl er binnen het team nog weerstand bestaat.
Daarom is het belangrijk dat mensen ruimte krijgen om afwijkende standpunten te delen.
Consensus is niet altijd nodig voor een goed besluit
Bij belangrijke gezamenlijke beslissingen kan consensus waardevol zijn. Maar een organisatie hoeft niet over alles volledige overeenstemming te bereiken.
Welke besluitvormingsmethode geschikt is, hangt af van de situatie.
Consensus kan passen wanneer breed draagvlak nodig is.
Een meerderheidsbesluit kan praktisch zijn wanneer meerdere mensen mogen stemmen en er een duidelijke keuze moet worden gemaakt.
Eén beslisser kan juist efficiënter zijn wanneer iemand verantwoordelijk is voor het onderwerp en snel moet handelen.
Het belangrijkste is daarom niet om bij ieder besluit consensus na te streven. Bepaal vooraf wie de beslissing neemt, wie advies geeft en hoeveel draagvlak nodig is.